Ô nhiễm môi trường ngành dược: tác động và cách kiểm soát

Ô nhiễm môi trường ngành dược là tình trạng tồn dư hoạt chất dược phẩm, dung môi và chất thải nguy hại từ hoạt động sản xuất, sử dụng và thải bỏ thuốc phát tán ra nguồn nước, đất và không khí. Khác với nhiều loại ô nhiễm khác, dư lượng dược phẩm tồn tại ở nồng độ vi lượng nhưng rất khó loại bỏ hoàn toàn bằng các công đoạn xử lý thông thường, nên tích tụ dần và ảnh hưởng lâu dài tới hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.

Vì sao ngành dược gây áp lực lên môi trường?

Chất thải của ngành dược phẩm được thải ra qua nhiều con đường: nước thải nhà máy, thuốc hết hạn bị vứt bỏ, và cả chất bài tiết của người, vật nuôi đã dùng thuốc. Các nhà máy xử lý nước thải áp dụng phương pháp cơ học, hóa học, đôi khi cả sinh học, nhưng vẫn không thể loại bỏ triệt để mọi hoạt chất.

• Nước thải sản xuất: chứa hoạt chất, dung môi, kháng sinh từ dây chuyền bào chế.
• Dược phẩm thải bỏ: thuốc hết hạn, hỏng được xếp vào chất thải nguy hại cần xử lý riêng.
• Dư lượng sinh học: hoạt chất theo nước tiểu, phân người và vật nuôi vào hệ thống thoát nước.

Tác động của tồn dư dược phẩm

Theo các khảo sát quốc tế, phần lớn nguồn nước được kiểm tra đều chứa vi lượng của nhiều loại dược phẩm khác nhau, có mẫu chứa hàng chục hóa chất. Tác động lên con người ở liều vi lượng tích lũy còn chưa được hiểu đầy đủ, nhưng ảnh hưởng lên sinh vật thì đã được ghi nhận rõ.

Đáng chú ý, một tỷ lệ lớn thuốc kháng khuẩn hiện nay được dùng cho vật nuôi, và phân gia súc làm phân bón cũng mang theo dược phẩm — khiến con đường phát tán ra môi trường càng phức tạp.

Bối cảnh và quy định tại Việt Nam

Tại Việt Nam, nước thải và chất thải ngành dược thuộc nhóm phải kiểm soát chặt theo văn bản pháp quy về môi trường. Nước thải công nghiệp phải đạt QCVN 40:2011/BTNMT trước khi xả thải; thuốc, hóa chất hết hạn và bao bì nhiễm dược chất được phân loại là chất thải nguy hại, phải thu gom, vận chuyển và xử lý bởi đơn vị có giấy phép theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP. Việc xả thải hoặc tiêu hủy không đúng quy định có thể bị xử phạt và gây hậu quả môi trường lâu dài.

Giải pháp kiểm soát cho doanh nghiệp dược

Để giảm ô nhiễm môi trường ngành dược, doanh nghiệp cần kết hợp xử lý nước thải đạt chuẩn và quản lý chất thải nguy hại đúng quy trình:

• Đầu tư hệ thống dịch vụ xử lý nước thải phù hợp đặc thù dược phẩm, bổ sung công đoạn xử lý bậc cao (oxy hóa nâng cao, than hoạt tính) cho dư lượng hoạt chất.
• Phân loại và hợp đồng dịch vụ xử lý chất thải nguy hại với đơn vị đủ năng lực, cấp đầy đủ chứng từ.
• Tiêu hủy thuốc hết hạn bằng công nghệ lò đốt đạt quy chuẩn khí thải, tránh chôn lấp hay xả bỏ tùy tiện.

Với hơn 15 năm kinh nghiệm và Giấy phép môi trường (GPMT 141/GPMT-BTNMT), Công ty TNHH Môi Trường Cao Gia Quý cung cấp giải pháp đồng bộ từ xử lý nước thải, lò đốt chất thải đến thu gom chất thải nguy hại cho doanh nghiệp dược và y tế. Cần tư vấn hoặc báo giá, vui lòng liên hệ Cao Gia Quý.

Nguồn tham khảo: Luật Bảo vệ môi trường 2020; QCVN 40:2011/BTNMT; UNEP — Environmental risks of pharmaceuticals.